کمیت و کیفیت سرانه مطالعه در ایران و جهان

حتما به یاد دارید که چند سال پیش در چندین سایت اینترنتی سرانه ی مطالعه در ایران به ازای هر نفر تنها 2 دقیقه در یک روز اعلام شد! البته این رقم بیشتر شبیه شوخی بود. در آن موقع دبیر کل نهاد کتابخانه های عمومی اظهار داشت که آمار مطالعه در ایران نه 2 دقیقه بلکه 79 دقیقه به ازای هر فرد است!
وی در ادامه اعلام کرد در این آمار سرانه ی مطالعه کتب درسی، کتب ادعیه، قرآن و صفحات مجازی هم لحاظ شده است. اما این آمار کمی خوش بینانه اعتراض بسیاری را در پی داشت و سرانجام از آمار این نهاد کم کرد. طبق اعلام این سازمان، سرانه ی مطالعه در ایران 75 دقیقه محاسبه شده که از این میزان، 15 دقیقه به کتاب، 21 دقیقه به قرآن و ادعیه، 32 دقیقه به روزنامه و 5 دقیقه به نشریه خوانی اختصاص یافته است. لازم به ذکر است که این آمار، هردو فضای مجازی و حقیقی را شامل میشود.
اما گذشته از این آمار و ارقام سوال این است که سرانه ی مطالعه چیست؟
ساده ترین تعریف سرانه ی مطالعه میانگین مدت زمان مطالعه یک نفر در شبانه روز است. در این بین لازم به ذکر است که میتوان به جای مدت زمان از تعداد کتابهای خوانده شده یا تعداد صفحات خوانده شده در طی روز نیز برای این تعریف استفاده کرد.
سرانه مطالعه در جهان چگونه است؟
بسیاری از کشور های جهان هنگام محاسبه سرانه مطالعه فقط و فقط خواندن کتاب را مد نظر قرار میدهند. این به این معنی است که مطالعه روزنامه، سایت و کتب مذهبی شامل این محاسبه نمیشود. اما دیگر کشورها خواندن سایت های خبری تحلیلی و روزنامه ها را نیز به شمار می آورند. در هر صورت با اتکا به هر دو تعریف که از مطالعه به دست آمده، کشور های جهان سوم کمترین میزان سرانه مطالعه را به خود اختصاص داده اند. بسیاری نیز این اختلاف آماری میان کشور های جهان سوم و پیشرفته را یکی از شاخص های مهم برای تعیین سطح سواد کشور های جهان میدانند.
در ادامه اطلاعات و رتبه بندی های کشورها بر اساس هردو تعریف مطالعه را خواهید خواند.
بر اساس تحقیقی که مرکز بین المللی مطالعات گذران وقت ( International Center for Leisure Studies) در سال 2010 بر روی 22 کشور انجام داد، بیشترین میزان مطالعه در میان کشورها مربوط به مردمان کشور فنلاند با 44 دقیقه در روز است و در رتبه های بعدی استونی، آلمان، هلند، نروژ و سوئد به ترتیب با سرانه ی مطالعه ی 36، 34، 31، 39 و 31 دقیقه قرار دارند. این در حالیست که شش سال بعد یعنی در سال 2016 گاردین رتبه بندی ای از باسوادترین کشورهای جهان منتشر میکند که در بین ده کشور برتر نام پنج کشور فنلاند، آلمان، هلند، نروژ و سوئد به چشم میخورد که جالب توجه است.
حرف آخر
سخن آخر اینکه گرچه آمار ها در مورد سرانه ی مطالعه در ایران ضد و نقیض بوده و رقم دقیقی وجود ندارد اما نمیتوانیم منکر این شویم که وضعیت مطالعه با توجه به تیراژ کتاب ها و موارد دیگر بحرانی نیست. این در حالی است که رشد علمی در کشور در وضعیت بسیار مناسبی قرار دارد، اما همه ی افراد جامعه اهل مطالعه نیستند و دانش آموزان و دانشجویان نیز تنها به مطالعه ی کتب درسی خود اکتفا کرده و مطالعه ی آزاد ندارند و این نکته در اینجا جالب توجه است که قشر محصل جامعه کتب درسی خود را نیز به اجبار مطالعه میکنند و آموزش و پرورش هم تلاشی برای اشاعه ی فرهنگ کتاب خوانی در بین دانش آموزان و دانشجویان نمیکند.

نوشته: منصوره رجبی